ինչպես դադարեցնել ստամոքսի խոցի այրոցը - բժշկական ուղեցույց
⚠ Կարևոր: Այս հոդվածը կրում է բացառապես տեղեկատվական բնույթ: Ախտորոշման և բուժման համար դիմիր որակավորված բժշկի:
📋 Բովանդակություն
Ի՞նչ է ինչպես դադարեցնել ստամոքսի խոցի այրոցը։ Գիտական մոտեցում
Ստամոքսի խոցի այրոցը (գաստրոէզոֆագեալ ռեֆլյուկսային հիվանդություն՝ ԳԷՌՀ) սուր կամ քրոնիկ բորբոքում է, որը առաջանում է ստամոքսի թթվային պարունակության հետհոսքի պատճառով դեպի կերակրափող։ Այս պրոցեսը պայմանավորված է ստորին կերակրափողի սֆինկտերի (սեղմիչ մկան) թուլությամբ, որը նորմայում կանխում է թթվի հետհոսքը։ Ըստ American Gastroenterological Association-ի՝ ԳԷՌՀ-ի տարածվածությունը հասնում է աշխարհի բնակչության 20%-ի, իսկ Հայաստանում՝ մոտ 15-18%-ի։ Այս վիճակը կարող է հանգեցնել էզոֆագիտի (կերակրափողի բորբոքում), խոցերի և նույնիսկ նախաքաղցկեղային փոփոխությունների (Բարեթի կերակրափող)։ Ախտորոշումը հաստատվում է էնդոսկոպիայի, pH-մետրիայի և մանոմետրիայի միջոցով։
Հիմնական բնութագրերը
| Բնութագիր | Մանրամասներ |
|---|---|
| Պատճառագիտություն | Սննդային սխալներ (սուր, ճարպոտ, թթու), ծխախոտ, ալկոհոլ, սթրես, հղիություն, ճարպակալում, որոշ դեղամիջոցներ (ԱՍՓԴ, հորմոնալ պատրաստուկներ) |
| Հիմնական մեխանիզմ | Ստորին կերակրափողի սֆինկտերի տոնուսի նվազում (նորմայում՝ 10-30 մմ սս․, ԳԷՌՀ-ի դեպքում՝ <10 մմ սս․) |
| Թթվայնություն | Ստամոքսի թթվայնությունը նորմայում pH 1.5-2.0 է, իսկ կերակրափողում՝ 6.0-7.0։ Հետհոսքի դեպքում կերակրափողի pH-ը իջնում է մինչև 4.0 և ցածր |
| Հաճախականություն | Սուր նոպաները տևում են 30 րոպեից մինչև 2 ժամ, քրոնիկ ձևը՝ շաբաթներ/ամիսներ |
| Բարդություններ | Էզոֆագիտ (35% դեպքերում), ստրիկտուրա (ներքին սեղմումներ), Բարեթի կերակրափող (5-10% քրոնիկ դեպքերում) |
| Տարիքային խմբեր | Հաճախ հանդիպում է 30-50 տարեկանների շրջանում, բայց կարող է լինել նաև նորածինների մոտ (ռեգուրգիտացիա) |
Ախտանիշներ
- Այրոց կրծքավանդակում՝ ցավոտ զգացում կոկորդից մինչև ստամոքս, հաճախ սրտխառնոցով
- Թթու բերան բերել՝ թթու կամ դառը համ բերանում, հատկապես պառկելիս կամ թեքվելիս
- Ձայնի խռպոտություն՝ թթվային պարունակության ազդեցությամբ ձայնալարերի գրգռում
- Քրոնիկ հևոց՝ թթվի միկրոասպիրացիայով պայմանավորված բրոնխասպազմ
- Ատամների էրոզիա՝ թթվի երկարատև ազդեցությունից ատամների էմալի վնասում
- Ձգձգվող ցավ կոկորդում՝ նման անգինայի, բայց առանց սրտային խանգարումների
- Փսխում սննդի կամ թթու պարունակությամբ՝ հատկապես գիշերային ժամերին
- Անհանգստության զգացում կերակրատուփում՝ սննդի անցման դժվարացում
Բուժման մեթոդներ
- Դեղորայքային բուժում։
- Անտացիդներ (Almagel, Maalox)՝ թթվայնությունը չեզոքացնող միջոցներ, ազդեցությունը՝ 30-60 րոպե
- H2-ռեցեպտորների բլոկատորներ (Ռանիտիդին, Ֆամոտիդին)՝ թթվի արտադրությունը նվազեցնում են 50%-ով, ազդեցությունը՝ մինչև 12 ժամ
- Պրոտոնի պոմպի ինհիբիտորներ (ՊՊԻ) (Օմեպրազոլ, Պանտոպրազոլ)՝ թթվի սինթեզը բլոկում են 90%-ով, ազդեցությունը՝ 24 ժամ
- Պրոկինետիկներ (Դոմպերիդոն)՝ բարելավում են ստամոքսի դուռնապանի աշխատանքը
- Սննդակարգային փոփոխություններ։
- Խուսափել սուր, տապակած, ճարպոտ, սոխով, սխտորով, թթու ուտեստներից
- Փոքր բաժիններով, բայց հաճախակերություն (5-6 անգամ օրվա ընթացքում)
- Վերջին կերակրատը՝ քնից առնվազն 3 ժամ առաջ
- Ջրի օրվա ընթացքում առնվազն 1.5-2 լիտր (բայց ոչ կերակրատից անմիջապես հետո)
- Կյանքի ոճի փոփոխություններ։
- Քաշի նորմալացում (BMI < 25)
- Ծխախոտի և ալկոհոլի հրաժարում
- Քնի ժամանակ գլուխը բարձրացնել 15-20 սմ-ով (հատուկ բարձով)
- Սեղմ հագուստից և գոտիներից հրաժարվել
- Ժողովրդական միջոցներ (համատեղ բժշկի խորհրդով)։
- Կարտոֆիլի հյութ՝ 1/2 բաժակ օրվա ընթացքում (պարունակում է օսլա, որը չեզոքացնում է թթուն)
- Ջրով նեղոսի սերմեր՝ 1 գդալ սերմեր եռել 1 բաժակ ջրում, խմել օրվա ընթացքում
- Ալոե վերայի հյութ՝ 1 գդալ 3 անգամ օրվա ընթացքում (հակաբորբոքային ազդեցություն)
- Կամոմիլի թեյ՝ հանգստացնում է լորձաթաղանթը (2 պարկիկ 1 բաժակ եռման ջրի վրա)
- Վիրաբուժական միջամտություն (հատուկ դեպքերում)։
- Նիսեն ֆունդոպլիկացիա՝ ստամոքսի հատվածի փաթաթում կերակրափողի շուրջ՝ սֆինկտերի ամրապնդում
- Լինեքս մեթոդ՝ էնդոսկոպիկ միջամտություն սֆինկտերի վերականգնման համար
Կանխարգելում
- Ճիշտ սննդակարգ։ Հիմնված լեղակապիտալ և հեշտ մարսվող սննդի վրա (հացահատիկներ, բանջարեղեն, սպիտակ միս)
- Ֆիզիկական ակտիվություն։ Յոգա, քայլք, լող՝ ստամոքսի աշխատանքը կարգավորելու համար (բայց ոչ սննդից անմիջապես հետո)
- Սթրեսի կառավարում։ Մեդիտացիա, շնչառական վարժություններ (սթրեսը բարձրացնում է թթվայնությունը)
- Դեղամիջոցների վերահսկում։ Խուսափել ԱՍՓԴ-ից (Ասպիրին, Իբուպրոֆեն) և հորմոնալ պատրաստուկներից առանց բժշկի հսկողության
- Պառկելիս դիրքի վերահսկում։ Աջ կողմով պառկելը նվազեցնում է հետհոսքի ռիսկը (ստամոքսի անատոմիական դիրքի պատճառով)
- Պարբերական բժշկական զննում։ Էնդոսկոպիա 1 անգամ 2-3 տարին մեկ՝ քրոնիկ դեպքերում
Երբ դիմել բժշկի
Անհապաղ դիմիր բժշկի եթե՝