արյան ճնշումը կարգավորող նյարդային համակարգ - բժշկական ուղեցույց

Ի՞նչ է արյան ճնշումը կարգավորող նյարդային համակարգը

Արյան ճնշումը կարգավորող նյարդային համակարգը (նաև հայտնի որպես բարորեկալ նյարդային համակարգ կամ սիմպաթիկ-պարասիմպաթիկ համակարգ) մարմնի ֆիզիոլոգիական մեխանիզմ է, որը պատասխանատու է արյան ճնշման հոմեոստազի (հավասարակշռության) պահպանման համար։ Այն ներառում է միջակա ուղեղի վարոլյան կամուրջը, հիպոթալամուսը և ողնուղեղի նյարդային կենտրոնները, որոնք մշտապես վերլուծում են արյան ճնշման փոփոխությունները բարորեկալների (պրոպրիոցեպտորներ) և քեմորեցեպտորների միջոցով։ Այս համակարգը ակտիվացնում է սիմպաթիկ նյարդերը (բարձրացնում է ճնշումը՝ նեղացնելով անոթները և արագացնելով սրտի կծկումները) կամ պարասիմպաթիկ նյարդերը (իջեցնում է ճնշումը՝ լայնացնելով անոթները և դանդաղեցնելով սրտի ռիթմը)։ Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ այս համակարգի խանգարումները կարող են հանգեցնել հիպերտենզիայի, օրթոստատիկ հիպոտենզիայի կամ նույնիսկ նյարդաբանական հիվանդությունների (օրինակ՝ մուլտիսիստեմային ատրոֆիա) զարգացման։

Հիմնական բնութագրերը

Ախտանիշներ

• Գլխացավեր և գլխապտույտ՝ հատկապես կտրուկ դիրքի փոփոխությունների դեպքում (օրթոստատիկ հիպոտենզիա), որը կապված է անոթների անբավարար ռեակտիվության հետ։
• Սրտխառնոց և փսխում՝ սիմպաթիկ համակարգի գերակտիվության կամ հիպոտենզիայի հետևանքով։
• Անկանոն սրտի ռիթմ (արիտմիա)՝ վագուս նյարդի գերզգայունության կամ սիմպաթիկ տոնուսի խանգարման պատճառով։
• Շնչահեղձություն և հևոց՝ քեմորեցեպտորների անբավարար աշխատանքի կամ թթվածնի անբավարարության դեպքում։
• Մկանային թուլություն կամ մաշկի գունատություն՝ պերֆերիկ շրջանառության խանգարման պատճառով։
• Շփոթվածություն կամ գիտակցության կորուստ՝ ուղեղի արյան մատակարարման կտրուկ նվազման դեպքում (սինկոպե)։
• Ձայնի փոփոխություններ կամ կոկորդի սեղմում՝ վագուս նյարդի գրգռման հետևանքով (օրինակ՝ վագալ մանևրների ժամանակ)։
• Ջերմակարգավորման խանգարումներ՝ քրտինքի գերարտադրություն կամ ջերմության զգացողության բացակայություն։

Բուժման մեթոդներ

• Դեղորայքային թերապիա՝
  • Ալֆա-բլոկատորներ (Պրազոսին)՝ սիմպաթիկ ակտիվությունը նվազեցնելու համար։
  • Բետա-բլոկատորներ (Մետոպրոլոլ)՝ սրտի հաճախությունը կարգավորելու համար։
  • Կալցիումական անտագոնիստներ (Ամլոդիպին)՝ անոթները լայնացնելու համար։
  • Միդոդրին՝ օրթոստատիկ հիպոտենզիայի դեպքում՝ բարձրացնելով պերֆերիկ անոթային դիմադրությունը։
• Ֆիզիկական վարժություններ՝
  • Ձգողական վարժություններ (յոգա, պիլատես)՝ վագուս նյարդի տոնուսը բարելավելու համար։
  • Աերոբիկ վարժություններ (քայլք, լող)՝ շրջանառության կարգավորման համար։
• Սննդակարգային փոփոխություններ՝
  • Աղի սահմանափակում (մինչև 1.5 գ/օր)՝ հիպերտենզիայի դեպքում։
  • Մագնեզիում և կալիում հարուստ սնունդ (բանան, շպինատ)՝ նյարդամկանային փոխազդեցությունը բարելավելու համար։
• Հիդրոթերապիա՝ տաք լոգանքներ (38-40°C)՝ պերֆերիկ շրջանառությունը բարելավելու համար։
• Ձայնային թերապիա՝ երգելը կամ մրմունջը ակտիվացնում է վագուս նյարդը՝ իջեցնելով սրտի հաճախությունը։
• Ժողովրդական միջոցներ՝
  • Հիբիսկուսի թեյ (2 բաժակ/օր)՝ բնական հիպոտենզիվ ազդեցությամբ։
  • Չամիչի էքստրակտ՝ սիմպաթիկ համակարգի գերակտիվությունը մեղմելու համար։
  • Սխտոր՝ անոթները լայնացնելու և արյան շրջանառությունը բարելավելու համար։
• Նյարդային ստիմուլյացիա՝ վագուս նյարդի ստիմուլյատորներ (VNS)՝ դեղորայքադիմացկուն հիպերտենզիայի դեպքում։

Կանխարգելում

• Ֆիզիկական ակտիվություն՝ օրվա ընթացքում մինիմում 30 րոպե միջին ինտենսիվության վարժություններ (արագ քայլք, հեծանիվ)։
• Սթրեսի կառավարում՝ մեդիտացիա, դիպրե շնչառություն (4-7-8 տեխնիկա) կամ կոգնիտիվ-վարքային թերապիա։
• Ջրի հավասարակշռված օգտագործում՝ օրվա ընթացքում 1.5-2 լիտր՝ հիպոտենզիան կանխելու համար։
• Ալկոհոլի և ծխախոտի հրաժարում՝ սիմպաթիկ համակարգի գերակտիվությունը նվազեցնելու համար։
• Քնի հիգիենա՝ 7-9 ժամ անխա՛խադադար քուն՝ ցրկային ռիթմը պահպանելու համար։
• Կաֆեինի սահմանափակում՝ օրվա ընթացքում մինչև 2