Երեխայի հազ մինչև մեկ տարեկան - բժշկական ուղեցույց
⚠ Կարևոր: Այս հոդվածը կրում է բացառապես տեղեկատվական բնույթ: Ախտորոշման և բուժման համար դիմիր որակավորված բժշկի:
📋 Բովանդակություն
Ի՞նչ է Երեխայի հազ մինչև մեկ տարեկան
Երեխայի հազը մինչև 1 տարեկան հասակում ֆիզիոլոգիական կամ հիվանդագին ռեֆլեքս է, որը առաջանում է շնչուղիների գրգռման հետևանքով։ Հազը մանկական տարիքում հաճախ պայմանավորված է շնչառական համակարգի անբավարար զարգացմամբ, լորթիկների գերհոսունությամբ կամ վիրուսային/բակտերիալ ինֆեկցիաներով։ Գիտական տեսանկյունից՝ հազը հանդիսանում է պաշտպանական մեխանիզմ, որը նպաստում է օտար մարմինների կամ լորթի հեռացմանը շնչուղիներից։ Նորածինների մոտ հազը կարող է լինել նաև ֆիզիոլոգիական՝ կապված կերակրման կամ քնի հետ։ Հազի բնույթը (չոր, խոնավ, պարբերական) կարող է օգնել տարբերակել պատճառը։
Հիմնական բնութագրերը
| Բնութագիր | Մանրամասներ |
|---|---|
| Հաճախականություն | Նորածինները կարող են հազել մինչև 10 անգամ օրվա ընթացքում՝ ֆիզիոլոգիական պատճառներով։ Հիվադնաբանական հազը սովորաբար տևում է 3-7 օր։ |
| Տևողություն | Սուր հազը տևում է մինչև 3 շաբաթ, երկարատևը՝ 3-8 շաբաթ, քրոնիկը՝ 8 շաբաթից ավելի։ Նորածինների մոտ հազը սովորաբար կարճատև է։ |
| Ժամանակահատված | Հազը կարող է ուժեղանալ գիշերը՝ կապված շնչառական ուղիների բորբոքումով կամ ալերգիկ ռեակցիաներով։ |
| Համակցված ախտանիշներ | Հաճախ ուղեկցվում է քթահոսությամբ, տենչանքով, ջերմության բարձրացմամբ կամ կոկորդի կարմրությամբ։ |
| Հազի տիպեր | Չոր հազը բնորոշ է վիրուսային ինֆեկցիաներին, իսկ խոնավը՝ բակտերիալ բրոնխիտին կամ թոքաբորբին։ |
| Ռիսկի գործոններ | Ծխախոտի ծուխ, օդի չորություն, ալերգեններ, նախկին շնչառական հիվանդություններ։ |
Ախտանիշներ
- Չոր հազ՝ առանց լորթի, հաճախ վիրուսային ինֆեկցիաների կամ ալերգիայի նշան։ Կարող է ուղեկցվել կոկորդի գրգռությամբ։
- Խոնավ հազ՝ լորթի առկայությամբ, որը վկայում է բրոնխիտի կամ թոքաբորբի մասին։ Լորթը կարող է լինել թափանցիկ, դեղին կամ կանաչ։
- Հազի նոպաներ՝ երկարատև, անընդհատ հազ, որը կարող է հանգեցնել օդի պակասի (ապնոե) կամ փսխման։ Բնորոշ է կոկլյուշին (հազոցնային հազ)։
- Շնչառության դժվարացում՝ հևոց, կրծքավանդակի նեղացում, շնչառության հաճախացում (տախիպնոե)։ Վտանգավոր նշան, պահանջում է անհապաղ բուժօգնություն։
- Ջերմության բարձրացում՝ 38°C-ից բարձր, որը վկայում է ինֆեկցիոն պրոցեսի մասին։ Հաճախ ուղեկցվում է թուլությամբ և ապետիտի կորստով։
- Քթահոսություն՝ թափանցիկ կամ մուգ լորթով, որը կարող է հոսել կոկորդ՝ առաջացնելով հազ։ Հաճախ հանդիպում է ՌՍՎ վիրուսի կամ ադենովիրուսի դեպքում։
- Քունի խանգարում՝ երեխան հաճախ արթնանում է հազի պատճառով, դառնում է գրգռված։ Կարող է ազդել սննդի ընդունման վրա։
- Փսխում կամ փսխման ռեֆլեքս՝ հազի ուժեղ նոպաների ժամանակ։ Երեխան կարող է փսխել կաթով կամ սննդով։
Բուժման մեթոդներ
- Հիդրատացում՝ հաճախակի կրծքով կերակրում կամ ջուր տալ (6 ամսից բարձր)։ Նպաստում է լորթի նոսրացմանը և հազի մեղմացմանը։
- Օդի խոնավեցում՝ օգտագործել խոնավեցուցիչ կամ տաք ջուր լցնել սենյակում։ Իդեալական խոնավությունը 40-60% է։ Բարելավում է շնչառությունը։
- Աղի լուծույթով քթի լվացում՝ ֆիզիոլոգիական լուծույթով (NaCl 0.9%) քթի անցքերը մաքրել 2-3 անգամ օրվա ընթացքում։ Օգնում է քթահոսության և հազի դեմ։
- Դեղորայքային միջոցներ՝ միայն բժշկի նշմամբ․
- Հակատենչանքային միջոցներ (օր․՝ Պարացետամոլ կամ Իբուպրոֆեն)
- Հակահիստամինային պատրաստուկներ (ալերգիկ հազի դեպքում)
- Բրոնխալայնիչներ (բրոնխոսպազմի դեպքում, օրինակ՝ Սալբուտամոլ)
- Շնչառական վարժություններ՝ փափուկ հարվածներ մեջքին (պերկուսիա) կամ դիրքի փոփոխություն՝ լորթի հեռացման համար։ Կատարվում է ֆիզիոթերապևտի կողմից։
- Ժողովրդական միջոցներ՝
- Մեղր (1 տարեկանից բարձր)՝ ½ չայի գդալ մեղր տալ գիշերը։ Հակաբորբոքային և հազամարիչ ազդեցություն ունի։
- Կամոմիլի թեյ՝ թույլ տալ 1-2 չայի գդալ (թույլ)։ Հանգստացնում է լորթանոցը։
- Սոխի հյութ՝ 1 կաթի գդալ սոխի հյութ խառնել մեղրի հետ։ Հակամիկրոբային ազդեցություն ունի (կիրառել 6 ամսականից բարձր)։
- Հospitalիզացիա՝ անհրաժեշտ է սուր բրոնխիտի, թոքաբորբի կամ շնչառական անբավարարության դեպքում։ Ներերակային հակաբիոտիկներ և թթվածնաթերապիա։
Կանխարգելում
- Ծխախոտի ծխից խուսափել՝ պասիվ ծխելը բարձրացնում է հազի և բրոնխիտի ռիսկը։ Սենյակը պետք է օդափչել հաճախակի։
- Պատվաստումներ՝ ժամանակին կատարել կոկլյուշի (հազոցնային հազ), գրիփի և ՌՍՎ-ի դեմ պատվաստումները։ Կանխում է ծանր հիվանդությունները։
- Հիգիենա՝ հաճախակի ձեռքերի լվացում, խաղալիքների մաքրություն։ Նվազեցնում է վիրուսային ինֆեկցիաների փոխանցումը։
- Կերակրումը կրծքով՝ մայրական կաթը պարունակում է հակամարմիններ, որոնք պաշտպանում են շնչառական ինֆեկցիաներից։
- Ալերգեններից խուսափել՝ փոշի, բուրդ, փափուկ խաղալիքներ։ Օգնում է կանխել ալերգիկ հազը և ասթման։
- Օդի որակի հսկում՝ օգտագործել օդամաքրիչ կամ խոնավեցուցիչ։ Իդեալական ջերմաստիճանը 18-22°C է։
Երբ դիմել բժշկի
Անհապաղ դիմիր բժշկի եթե՝
- Երեխան ունի շնչառության դժվարացում՝ կրծքավանդակի նեղացում, կապույտ գույն շուրթերի կամ մատների վրա (ցիանոզ)։
- Հազը ուղեկցվում է 39°C-ից բարձր ջերմությամբ, որը չի իջնում հակատենչանքային միջոցներով։
- Երեխան հրաժարվում է սննդից/ջրից կամ ունի փսխման կամ փորլուծության նշաններ (ջրազրկման ռիսկ)։
- Հազը տևում է 7 օրից ավելի