արյան ցածր ճնշում - բժշկական ուղեցույց
⚠ Կարևոր: Այս հոդվածը կրում է բացառապես տեղեկատվական բնույթ: Ախտորոշման և բուժման համար դիմիր որակավորված բժշկի:
📋 Բովանդակություն
Ի՞նչ է արյան ցածր ճնշում
Արյան ցածր ճնշումը (հիպոտենզիա) բժշկական վիճակ է, երբ արյան ճնշումը արյան անոթների պատերին ցածր է նորմայից՝ սովորաբար 90/60 մմ սս․-ից պակաս։ Այն առաջանում է սրտի հոսքի թերապիայի, արյան ծավալի կրճատման կամ անոթների լայնացման հետևանքով։ Հիպոտենզիան կարող է լինել ֆիզիոլոգիական (օրինակ՝ մարզիկների մոտ) կամ պաթոլոգիական՝ կապված սրտանոթային, էնդոկրին կամ նյարդաբանական հիվանդությունների հետ։ Հիմնական խնդիրը արյան մատակարարման անբավարարությունն է օրգաններին, հատկապես ուղեղին, ինչը կարող է հանգեցնել գանգատների։
Հիմնական բնութագրերը
| Բնութագիր | Մանրամասներ |
|---|---|
| Նորմալ արժեքներ | Ճնշումը համարվում է ցածր, եթե սիստոլիկը < 90 մմ սս․, դիաստոլիկը < 60 մմ սս․ է։ Մարզիկների մոտ կարող է լինել 80/50 մմ սս․՝ առանց ախտանիշների։ |
| Տարատեսակներ | Օրթոստատիկ (կանգնելիս ճնշման կտրուկ անկում), նեյրոմեդիատոր (նյարդային ռեակցիայի հետևանքով), ծանր հիպոտենզիա (շոկի վիճակ)։ |
| Ախտաֆիզիոլոգիա | Առաջանում է արյան ծավալի կրճատման (արյունահոսություն, փսխում), սրտի հոսքի նվազման (սրտային անբավարարություն) կամ անոթների տոնուսի կորստի (սեպսիս, ալերգիա) հետևանքով։ |
| Ռիսկի խմբեր | Տարեցներ, հղիներ, դիաբետով հիվանդներ, դեհիդրատացիայով մարդիկ, ինչպես նաև որոշ դեղորայքներ ընդունողները (միզամուղներ, հիպոտենզիվ դեղեր)։ |
| Համաճարակաբանություն | Հանդիպում է բնակչության 5-10%-ի մոտ, ավելի հաճախ՝ կանանց շրջանում։ Օրթոստատիկ հիպոտենզիան տարածված է 65 տարեկանից բարձր մարդկանց 20%-ի մոտ։ |
| Հետագա բարդություններ | Եթե երկարատև է՝ կարող է հանգեցնել սրտամկանի իշեմիայի, երիկամների անբավարարության կամ ուղեղի հիպօքսիայի (թթվածնային քաղցի)։ |
Ախտանիշներ
- Գլխապտույտ կամ թեթև գլխացավ՝ հատկապես կանգնելիս կամ հանկարծակի շարժումներից։ Կապված է ուղեղի արյան մատակարարման նվազման հետ։
- Թուլություն կամ հոգնածություն՝ նույնիսկ փոքր ֆիզիկական ջանքերից։ Հաճախ ուղեկցվում է մկանային թուլությամբ։
- Թեթևամտություն կամ գիտակցության կորուստ՝ հատկապես տաք վայրերում կամ երկար կանգնած վիճակում։ Կարող է վտանգավոր լինել վարելու կամ բարձրությունից ընկնելու ռիսկի պատճառով։
- Տեսողության խանգարումներ՝ մուգացում աչքերի առաջ, կետեր կամ լույսի բծեր։ Ախտանիշ, որը վկայում է ուղեղի տեսողական կենտրոնների արյան մատակարարման խանգարման մասին։
- Սրտխառնոց կամ փսխում՝ կապված վեգետատիվ նյարդային համակարգի ակտիվացմամբ։ Հաճախ դիտվում է օրթոստատիկ հիպոտենզիայի դեպքում։
- Շնչահեղձություն կամ հաճախասրտություն՝ օրգանիզմի փորձը կոմպենսացնել արյան ցածր ճնշումը։ Կարող է ուղեկցվել քրտնարտադրությամբ։
- Ցրտահարություն կամ ձեռքերի/ոտքերի սառչել՝ պերիֆերիկ շրջանների արյան մատակարարման նվազման հետևանքով։ Հաճախ դիտվում է ծայրահեղ հիպոտենզիայի դեպքում։
- Կոնցենտրացիայի խնդիրներ՝ ուղեղի թթվածնային քաղցի հետևանքով։ Կարող է նմանվել հոգեբանական հյուծման։
Բուժման մեթոդներ
- Հիդրացիա՝ օրվա ընթացքում բավարար քանակությամբ ջուր խմել (1.5-2 լիտր)։ Աղի օգտագործումը կարող է օգնել արյան ծավալը պահպանել։
- Դիետա՝ սննդում աղի, վիտամին B12-ի և ֆոլաթթվի քանակության մեծացում։ Սև սուրճը կամ կանաչ թեյը կարող են կարճաժամկետ բարձրացնել ճնշումը կոֆեինի շնորհիվ։
- Կոմպրեսիոն գուլպաներ՝ ոտքերի վրա կրել հատուկ գուլպաներ, որոնք բարելավում են արյան հոսքը դեպի սիրտ և նվազեցնում օրթոստատիկ հիպոտենզիայի ռիսկը։
- Դեղորայք՝ ֆլուդրոկորտիզոն (հորմոն, որը մեծացնում է արյան ծավալը), միդոդրին (անոթասեղմիչ)։ Նշանակվում է միայն բժշկի կողմից։
- Ֆիզիկական վարժություններ՝ ոտքերի մկանների ուժեղացում (հետոտնյա կանգնել, հեծանիվ), ինչպես նաև շնչառական վարժություններ։ Պետք է խուսափել հանկարծակի շարժումներից։
- Ժողովրդական միջոցներ՝
- Ռոզմարի թեյ՝ բարելավում է արյան շրջանառությունը։ 1 գդալ չորացրած ռոզմարի եռել 250 մլ ջրում 10 րոպե, օրվա ընթացքում խմել 2 անգամ։
- Մեղր և դարիչ՝ 1 գդալ մեղր խառնել ½ գդալ դարիչի հյութի հետ, ընդունել առավոտյան։ Պարունակում է պոտասիում և մագնեզիում։
- Իմբիր՝ կարող է բարձրացնել ճնշումը։ 1 կտոր իմբիր եռել 1 լիտր ջրում 15 րոպե, օրվա ընթացքում խմել։ Հակացուցված է սրտային խնդիրներ ունեցողների համար։
- Կյանքի ոճի փոփոխություններ՝ ալկոհոլի և ծխախոտի հրաժարում, քնի ռեժիմի կարգավորում (7-8 ժամ), ստրեսի նվազեցում (յոգա, մեդիտացիա)։
Կանխարգելում
- Առավոտյան դանդաղ վեր կել՝ նախ քնել կես րոպե, հետո նստել մյուս կեսը, և միայն հետո վեր կանգնել։ Նվազեցնում է օրթոստատիկ հիպոտենզիայի ռիսկը։
- Ջրի և աղի հավասարակշռություն՝ տաք եղանակին կամ ֆիզիկական բեռի դեպքում ավելի շատ ջուր խմել։ Աղի օրվա ընթացքում չգերազանցել 5 գ-ը։
- Ձեռքի և ոտքերի մկանների տոնուսի պահպանում՝ կանոնավոր ֆիզիկական վարժություններ, լող, յոգա։ Խուսափել երկարատև կանգնած կամ նստած դիրքերից։
- Ալկոհոլի և հիպոտենզիվ դեղորայքի հսկողություն՝ խուսափել ալկոհոլի չարաշահումից, իսկ դեղեր ընդունելիս խորհրդատվել բժշկի հետ։ Որոշ հակադեպրեսանտներ և միզամուղներ կարող են նվազեցնել ճնշումը։
- Սննդում սննդանյութերի հավասարակշռություն՝ բավարար քանակությամբ սննդում պարունակել եթե սննդանյութեր՝ սպիտակուցներ, եթերային յուղեր (կարագ, ձկնայուղ), վիտամիններ (C, E)։
- Շնչառական վարժություններ՝ օրվա ընթացքում 5-10 րոպե կատարել դանդաղ, խորը շնչառություն (ինհալացիա 4 վայրկյան, արտաշնչում 6 վայրկյան)։ Բարելավում է թթվածնի մատակարարումը։
Երբ դիմել բժշկի
Անհապաղ դիմիր բժշկի եթե՝
- Գիտակցության կ