Ինչպես նվազեցնել սրտամկանի ինֆարկտի պատճառները - բժշկական ուղեցույց
⚠ Կարևոր: Այս հոդվածը կրում է բացառապես տեղեկատվական բնույթ: Ախտորոշման և բուժման համար դիմիր որակավորված բժշկի:
📋 Բովանդակություն
Ի՞նչ է սրտամկանի ինֆարկտի կանխարգելումը և ինչպե՞ս նվազեցնել նրա պատճառները
Սրտամկանի ինֆարկտը (միոկարդի ինֆարկտ) սրտի մկանի մահացու վնասվածք է, որը առաջանում է սրտի արյան մատակարարման կտրուկ խանգարման հետևանքով՝ հիմնականում կորոնար զարկերակների աթերոսկլերոզի կամ թրոմբի պատճառով։ Ըստ Համաշխարհային Առողջապահական Կազմակերպության (ՀԱԿ) տվյալների՝ ինֆարկտը համարվում է մահվան հիմնական պատճառներից մեկը՝ կազմում է սրտանոթային հիվանդություններից մահացությունների 30%-ը։ Կանխարգելումը ներառում է ռիսկի գործոնների վերահսկում՝ ներառյալ հիպերտենզիան, խոլեստերոլի բարձր մակարդակը, շաքարի հիվանդությունը և ծխախոտի օգտագործումը, որոնք գիտականորեն ապացուցված են որպես ինֆարկտի հիմնական պոտենցիալ պատճառներ։ Համաձայն 2023 թվականի Եվրոպական Կարդիոլոգիական Ընկերության ուղեցույցների՝ կանխարգելիչ միջոցառումները կարող են նվազեցնել ռիսկը մինչև 80%-ով՝ ճիշտ կյանքի ոճի և դեղորայքային թերապիայի համադրությամբ։
Հիմնական բնութագրերը
| Բնութագիր | Մանրամասներ |
|---|---|
| Պատճառներ | 90% դեպքերում պայմանավորված է կորոնար զարկերակների աթերոսկլերոտիկ փակուկով։ Մնացած 10%-ը կապված է զարկերակների սպազմի, էմբոլիայի կամ բորբոքումների (օրինակ՝ վասկուլիտ) հետ։ |
| Ռիսկի գործոններ | Չփոփվող գործոններ՝ տարիք (45+ տղամարդիկ, 55+ կանայք), սեռ (տղամարդիկ 2-3 անգամ ավելի հաճախ են տուժում), ժառանգություն։ Փոփվող գործոններ՝ ծխելը (+70% ռիսկ), հիպերտենզիա (>140/90 մմ սս), դիաբետ (ռիսկը բարձրացնում է 2-4 անգամ), նստակյաց կյանք, ճարպակալում (հատկապես փորային)։ |
| Հաճախային խմբեր | Հատուկ ուշադրություն են պահանջում դիաբետով, քրոնիկ երիկամային անբավարարությամբ կամ ընտանեկան անամնեզով (ինֆարկտ 55 տարեկանից վաղ)։ Համաձայն Հայաստանի ԱՆ-ի տվյալների՝ 2022 թ.-ին ինֆարկտի դեպքերի 40%-ը գրանցվել է 40-60 տարեկան տղամարդկանց շրջանում։ |
| Կանխատեսում | Ժամանակին կանխարգելման դեպքում 5-տարեկան ապրելիությունը գերազանցում է 90%-ը։ Սակայն կրկնակի ինֆարկտի ռիսկը կազմում է 20% առաջին 5 տարում՝ առանց կանոնավոր բուժման։ |
| Էպիդեմիոլոգիա | Հայաստանում տարեկան գրանցվում է մոտ 8000 ինֆարկտի դեպք (2023 թ. տվյալներ), որոնց 30%-ը ավարտվում է մահվան։ Համաշխարհային մակարդակով ամեն տարի գրանցվում է 7-8 միլիոն ինֆարկտ։ |
| Կապը այլ հիվանդությունների հետ | 80% դեպքերում ինֆարկտը զուգակցվում է հիպերտենզիայի, 60%-ում՝ հիպերխոլեստերոլեմիայի, 30%-ում՝ շաքարի հիվանդության հետ։ Մետաբոլիկ համախտանիշը բարձրացնում է ռիսկը 5 անգամ։ |
Ախտանիշներ
- Կրծքավանդակի ցավ՝ սեղմող, այրող բնույթով, որը տևում է 15 րոպեից ավելի և չի անցնում նիտրոգլիցերինի ընդունումից։ Լոկալիզացիան՝ կրծքոսկրի ետևում, կարող է ճառագայթել ձախ թև, ծամել, մեղու, ստորին ծնոտ։
- Շնչահեղձություն՝ հաճախ զուգակցվում է քրտնարտադրությամբ և մահվան վախով։ Կարող է լինել միակ ախտանիշը՝ հատկապես դիաբետով հիվանդների մոտ (տես «լուռ ինֆարկտ»)։
- Գլխապտույտ կամ գիտակցության կորուստ՝ պայմանավորված սրտի արտամղման ֆունկցիայի կտրուկ նվազմամբ և գերճնշումային ռեակցիայով։
- Սրտխառնոց կամ փսխում՝ հատկապես կանանց մոտ (30% դեպքերում)։ Հաճախ սխալմամբ ընդունվում է որպես սննդային թունավորում։
- Անսովոր հոգնածություն՝ կարող է սկսվել ինֆարկտից մի քանի օր առաջ։ Հաճախ անտեսվում է որպես սովորական հոգնածություն։
- Ձախ թևի կամ մատների մատնատում՝ կապված նյարդային վերջույթների արյան մատակարարման խանգարման հետ։
- Անհանգստություն կամ պանիկայի նոպա՝ կապված ադրենալինի բարձր մակարդակի հետ, որը ազատվում է սրտի իշեմիայի ժամանակ։
- Ասիմպտոմատիկ ընթացք՝ հատկապես դիաբետով կամ տարեց հիվանդների մոտ («լուռ ինֆարկտ»), որը հայտնաբերվում է միայն ԷԿԳ-ի կամ էխոսրտագրության միջոցով։
Բուժման մեթոդներ
- Թրոմբոլիտիկ թերապիա՝ արյան մածուցիկության նվազեցում (ալտեպլազա, ստրեպտոկինազա)։ Էֆեկտիվ է առաջին 12 ժամվա ընթացքում։ Հայաստանում կիրառվում է Հանրապետական Բժշկական Կենտրոնում և Մխիթար Հերացու անվան Համալսարանական Կլինիկայում։
- Կորոնար անգիոպլաստիկա (ստենտավորում)՝ զարկերակի մեխանիկական լայնացում մետաղական ստենտի տեղադրմամբ։ Հայաստանում իրականացվում է «Նաիրի» Բժշկական Կենտրոնում և «Աստղիկ» Մեդիկալ Կլինիկայում։ Հաջողության մակարդակը՝ 95%։
- Անտիկոագուլյանտներ՝ հեպարին, վարֆարին, նոր սերնդի հակամածուցիկներ (ռիվարոքսաբան)։ Նպատակն է կանխել նոր թրոմբների ձևավորումը։
- Բետա-պաշարիչներ՝ (մետոպրոլոլ, բիսոպրոլոլ)՝ սրտի բեռի նվազեցում և իշեմիայի կանխարգելում։ Հակացուցված է բրոնխիալ ասթմայի դեպքում։
- Ստատիններ՝ (ատորվաստատին, ռոզուվաստատին)՝ խոլեստերոլի մակարդակի նվազեցում և աթերոսկլերոտիկ պլակների կայունացում։ Նվազեցնում են կրկնակի ինֆարկտի ռիսկը 30%-ով։
- Ժողովրդական միջոցներ (օժանդակ)՝
- Սխտոր՝ օրվա ընթացքում 1-2ատամ սխտոր՝ խոլեստերոլի մակարդակի նվազեցում (հետազոտություն՝ Journal of Nutrition, 2020)։
- Թեյ կանաչ՝ օրվա ընթացքում 2-3 բաժակ՝ հագեցած ճարպաթթուների օքսիդացիայի կանխում (հետազոտություն՝ American Journal of Clinical Nutrition)։
- Թթվասեր՝ 1 գդալ օրվա ընթացքում՝ արյան ճնշման կարգավորում (պարունակում է կալիում)։ Հակացուցված է ստամոքսային խոցերի դեպքում։
Նշում՝ ժողովրդական միջոցները \(<\)b\(>\)չեն \(<\)/b\(>\) կարող փոխարինել դեղորայքային բուժմանը։ Կիրառել միայն բժշկի համաձայնեցմամբ։
- Ռեաբիլիտացիա՝ ֆիզիկական վարժություններ (համաձայն FASE պրոտոկոլի), դիետա (Միջերկրածովյան դիետա), հոգեբանական աջակցություն։ Հայաստանում ռեաբիլիտ