ոսկոր հոդերի կոնքազդրային հոդի հիվանդություններ արթրիտ - բժշկական ուղեցույց
⚠ Կարևոր: Այս հոդվածը կրում է բացառապես տեղեկատվական բնույթ: Ախտորոշման և բուժման համար դիմիր որակավորված բժշկի:
📋 Բովանդակություն
Ի՞նչ է ոսկոր հոդերի կոնքազդրային հոդի հիվանդություններ արթրիտ
Կոնքազդրային հոդի արթրիտը բորբոքային կամ դեգեներատիվ բնույթի հիվանդություն է, որը ազդեցում է ազդրոսկրի և կոնքի հոդամակերեսների վրա։ Այն կարող է լինել օստեոարթրիտ (հոդերի կրաշագանային փխրունացում), ռևմատոիդ արթրիտ (ավտոիմուն բորբոքում) կամ սեպտիկ արթրիտ (վարակային բնույթի)։ Հիվանդությունը հանգեցնում է հոդամակերեսների քայքայման, ցավի և շարժունակության սահմանափակման։ Ըստ ՎԱՀ-ի՝ կոնքազդրային արթրիտը ախտորոշվում է ամեն տարի 1000-ից 3-5 դեպք հազար մարդու հաշվարկով, հիմնականում 40+ տարիքային խմբում։
Հիմնական բնութագրերը
| Բնութագիր | Մանրամասներ |
|---|---|
| Տարածվածություն | Ախտորոշվում է հիմնականում 40-60 տարեկանների շրջանում, բայց ռևմատոիդ ձևը կարող է սկսվել նաև 20-30 տարեկանից։ Տղամարդիկ հիվադանում են օստեոարթրիտով 1.5 անգամ ավելի հաճախ, քան կանայք։ |
| Փուլեր | 1-ին փուլ՝ հոդամակերեսների բարակացում, 2-րդ փուլ՝ ոսկրային աճուկների (օստեոֆիտներ) ձևավորում, 3-րդ փուլ՝ հոդի լրիվ դեֆորմացիա։ |
| Ռիսկի գործոններ | Ընտանեկան անամնեզ (գենետիկ նախահակվածություն), ճարպակալում (հոդերի բեռնվածության աճ), տրավմա, երկարատև ֆիզիկական ծանրաբեռնվածություն։ |
| Ախտորոշում | Ռենտգեն, ՄՌՏ (հոդամակերեսների և փափուկ հյուսվածքների գնահատում), արյան թեստեր (ռևմատոիդ գործոն, CRP)։ |
| Համակցված հիվանդություններ | Շաքարային դիաբետ (70% դեպքերում բարդացնում է բուժումը), օստեոպորոզ, սրտանոթային հիվանդություններ։ |
| Համաճարակաբանություն | Հայաստանում կոնքազդրային օստեոարթրիտը կազմում է հոդաբորբերի 40%-ը, ռևմատոիդ արթրիտը՝ 15%։ |
Ախտանիշներ
- Առավոտյան կոպիտություն՝ հոդի շարժունակության սահմանափակում առավոտյան 30 րոպեից մինչև 1 ժամ տևողությամբ (հատկապես ռևմատոիդ արթրիտի դեպքում)։
- Ցավ առանց բեռնվածության՝ ցավ, որը ուժեղանում է հանգստի ժամանակ (օրինակ՝ գիշերային ցավ օստեոարթրիտի դեպքում)։
- Սահմանափակ շարժունակություն՝ դժվարություն առկայծի կամ նստելիս, հատկապես ցածր աթոռների վրա։
- Ձայն հոդում՝ տրորոց կամ կտրոց շարժման ժամանակ (կրեպիտացիա), որը վկայում է հոդամակերեսների վնասման մասին։
- Օդուռ կամ այտուց՝ հոդի շրջակայքում փափուկ հյուսվածքների բորբոքում (հատկապես սեպտիկ կամ ռևմատոիդ արթրիտի դեպքում)։
- Ցավի ճառագայթում՝ ցավ, որը տարածվում է ազդրից մինչև ծնկը (հաճախ սխալմամբ ընդունվում է որպես ծնկի խնդիր)։
- Մկանների թուլություն՝ երկարատև բորբոքումը հանգեցնում է քառգլուխ մկանի ատրոֆիայի (հատկապես 3-րդ փուլում)։
- Ջերմության զգացողություն՝ հոդի շրջակայքում տեղային ջերմության բարձրացում (վկայում է ակտիվ բորբոքային պրոցեսի մասին)։
Բուժման մեթոդներ
- Դեղորայքային բուժում՝
- Հակաբորբոքային դեղեր՝ Իբուպրոֆեն, Դիկլոֆենակ (չպետք է օգտագործել ավելի քան 10 օր անընդմեջ)։
- Գլյուկոկորտիկոիդներ՝ Պրեդնիզոլոն (կիրառվում է ռևմատոիդ արթրիտի սուր փուլերում)։
- Հոդային ներարկումներ՝ Հիալուրոնաթթու (լուբրիկանտ) կամ Կորտիզոն (մեկ տարվա ընթացքում ոչ ավելի քան 3 ներարկում)։
- Հիմնական հակառևմատիկ դեղեր՝ Մեթոտրեքսատ (ռևմատոիդ արթրիտի համար)։
- Ֆիզիոթերապիա՝
- Լազերային թերապիա (նվազեցնում է բորբոքումը 70% դեպքերում)։
- Մագնիսաթերապիա (բարելավում է արյան շրջանառությունը)։
- Էլեկտրոֆորեզ Հիդրոկորտիզոնով (ցավազրկող և հակաբորբոքային ազդեցություն)։
- Վիրաբուժական միջամտություն՝
- Հոդավերականգնում (էնդոպրոթեզավորում)՝ կերամիկա-մետաղյա կամ մետաղ-պոլիեթիլեն պրոթեզներ (տևողություն՝ 15-20 տարի)։
- Օստեոտոմիա՝ ոսկրի վերադասավորում բեռնվածությունը նվազեցնելու համար (կիրառվում է երիտասարդ հիվանդների մոտ)։
- Ֆիզիկական վարժություններ՝
- Ջրային աերոբիկա (նվազեցնում է հոդի բեռնվածությունը 90%-ով)։
- Յոգա և ստրետչինգ (հոդերի շարժունակության պահպանում)։
- Ժողովրդական միջոցներ՝
- Թարմ կուրկումայի օշարակ՝ 1 թեյի գդալ կուրկումա + 1 բաժակ ջուր (հակաբորբոքային ազդեցություն)։
- Ելակի տերևների թուրմ՝ 20 գ տերևներ եռել 200 մլ ջրում (հակաօքսիդանտ)։
- Մեղր-խնձորի խառնուրդ՝ 1 բաժակ խնձորի քացախ + 2 բաժակ մեղր (օրական 1 գդալ)։
- Դիետա՝
- Օմեգա-3 ճարպաթթուներ (լոսոս, սարդինա)՝ նվազեցնում են բորբոքումը 30%-ով։
- Անտիօքսիդանտներ (բլիթ, սև հոն)՝ դանդաղեցնում են հոդերի քայքայումը։
- Կալցիում և վիտամին D (պանիր, ձկնեղեն)՝ ոսկրերի ամրության համար։
- Օրթոպեդիկ օգնություն՝
- Ազդրային օրթոզներ (սահմանափակում են շարժումները սուր ցավի դեպքում)։
- Փայտիկ կամ քայլակ (նվազեցնում է հոդի բեռնվածությունը 40%-ով)։
Կանխարգելում
- Քաշի կարգավորում՝ յուրաքանչյուր ավելորդ կիլոգրամը ավելացնում է հոդի բեռնվածությունը 3-4 կգ-ով (BMI-ն պետք է լինի 18.5-24.9)։
- Ճիշտ ֆիզիկական ակտիվություն՝ օրվա ընթացքում 10,000 քայլ (բայց առանց վազքի կամ ցատկերի)։ Սպորտի ընտրություն՝ լող, հեծանիվ, պիլատես։