Սրտանոթային հիվանդությունների բուժում բարձր խոլեստերինի դեպքում - բժշկական ուղեցույց
⚠ Կարևոր: Այս հոդվածը կրում է բացառապես տեղեկատվական բնույթ: Ախտորոշման և բուժման համար դիմիր որակավորված բժշկի:
📋 Բովանդակություն
Ի՞նչ է Սրտանոթային հիվանդությունների բուժում բարձր խոլեստերինի դեպքում
Սրտանոթային հիվանդությունների բուժումը բարձր խոլեստերինի (հիպերխոլեստերոլեմիա) դեպքում բարդ համալիրը, որը ներառում է լիպիդային փոխանակության խանգարումների շտկում, աթերոսկլերոզի զարգացման կանխարգելում և սրտամկանի իշեմիկ վնասվածքների ռիսկի նվազեցում: Խոլեստերոլի բարձր մակարդակը (հատկապես LDL-խոլեստերոլը >160 մգ/դլ) նպաստում է արյան անոթների պատերին աթերոսկլերոտիկ պլակների ձևավորմանը, ինչը հանգեցնում է սրտի իշեմիկ հիվանդության (ԻՍՀ), սրտամկանի ինֆարկտի և ինսուլտի զարգացմանը: Բուժումը հիմնված է հիպոլիպիդեմիկ դեղորայքի (ստատիններ, էզետիմիբ), սննդակարգի փոփոխության և կյանքի ոճի ուղղման վրա՝ համաձայն ESC/EAS (2019) և ACC/AHA (2018) ուղեցույցների:
Հիմնական բնութագրերը
| Բնութագիր | Մանրամասներ |
|---|---|
| Լիպիդային պրոֆիլ | LDL-խոլեստերոլ >130 մգ/դլ (ռիսկի գործոնների առկայությամբ) կամ >190 մգ/դլ (ընտանեկան հիպերխոլեստերոլեմիա): ՀԴԼ-խոլեստերոլ <40 մգ/դլ (տղամարդկանց համար) կամ <50 մգ/դլ (կանանց համար): Տրիգլիցերիդներ >150 մգ/դլ: |
| Աթերոսկլերոզի ռիսկ | ASCVD ռիսկի հաշվարկիչով (Atherosclerotic Cardiovascular Disease) 10-տարեկան ռիսկ >7.5%-ը պահանջում է ստատինների նշանակում: |
| Ընտանեկան հիպերխոլեստերոլեմիա (FH) | Աուտոսոմ-դոմինանտ ժառանգական հիվանդություն, որը բնութագրվում է LDL-ռեցեպտորների մուտացիայով: Հաճախ հանդիպում է LDL >190 մգ/դլ 20 տարեկանից առաջ: |
| Սրտամկանի իշեմիայի նշաններ | Ստենոկարդիա, սրտի ռիթմի խանգարումներ, էխոսրտագրությամբ սիստոլիկ ֆունկցիայի նվազում (LVEF <50%): |
| Մետաբոլիկ համախտանիշ | Համակցում է բարձր խոլեստերոլի, հիպերտենզիայի, ինսուլինային դիմադրության և կենտրոնական ճարպակույտի հետ: |
| Բուժման նպատակ | LDL-ի նվազեցում մինչև <70 մգ/դլ (բարձր ռիսկով հիվանդների համար) կամ <55 մգ/դլ (ինֆարկտի կամ ինսուլտի պատմությամբ): |
Ախտանիշներ
- Ստենոկարդիա (կրծքավանդակի ցավ) - Սեղմող կամ այրող ցավ, որը ճառագայթում է ձախ ձեռք, պարանոց կամ ծնոտ: Հաճախ առաջանում է ֆիզիկական բեռնվածությունից կամ սթրեսից:
- Հևոց - Ֆիզիկական աշխատանքի ժամանակ կամ հանգստի վիճակում (սրտային անբավարարության նշան):
- Գլխապտույտ կամ գիտակցության կորուստ - Պարունակում է անոթային անբավարարության ռիսկ (օրինակ՝ կարոտիդ անոթների ստենոզ):
- Ձեռքերի և ոտքերի մատների սառչելը - Պերիֆերիկ անոթների աթերոսկլերոզի հետևանք:
- Դեղնավուն պապուլաներ մաշկի վրա (քսանտոմներ) - Հատկապես աչքի շուրջ (քսանտելազմա) կամ ջիլերի վրա (ջիլային քսանտոմներ): Բնորոշ է ընտանեկան հիպերխոլեստերոլեմիային:
- Առանց ախտանիշների ընթացք - Խոլեստերոլի բարձր մակարդակը կարող է երկար ժամանակ անախտանիշ լինել, մինչև հանկարծակի սրտամկանի ինֆարկտ կամ ինսուլտ:
- Էրեկտիլ դիսֆունկցիա - Աթերոսկլերոզի հետևանքով արյան հոսքի խանգարում պենիսում:
- Հոգնածության զգացում - Սրտի թթվածնամատակարարման խանգարման հետևանք:
Բուժման մեթոդներ
- Ստատիններ (HMG-CoA ռեդուկտազի ինհիբիտորներ) -
- Ատորվաստատին (10-80 մգ/օր), Ռոզուվաստատին (5-40 մգ/օր), Սիմվաստատին (20-40 մգ/օր): Նվազեցնում են LDL-ը մինչև 50%:
- Հակացուցված են լյարդի հիվանդությունների և հղիության դեպքում:
- Էզետիմիբ - Խանգարում է խոլեստերոլի նորմալ նյութափոխանակությունը աղիներում: Նվազեցնում է LDL-ը 15-20%-ով: Հաճախ համակցվում է ստատինների հետ:
- PCSK9 ինհիբիտորներ (Ալիրոկումաբ, Էվոլոկումաբ) - Նոր սերնդի դեղամիջոցներ, որոնք բարձրացնում են լյարդի կողմից LDL-ռեցեպտորների քանակը: Նշանակվում են ընտանեկան հիպերխոլեստերոլեմիայի կամ ստատինների անտանելիության դեպքում:
- Ֆիբրատներ (Ֆենոֆիբրատ) - Հիմնականում նվազեցնում են տրիգլիցերիդները (մինչև 50%), բայց քիչ ազդեցություն ունեն LDL-ի վրա: Հակացուցված են լյարդի և երիկամների հիվանդությունների դեպքում:
- Սննդակարգային փոփոխություններ -
- Միջերկրածովյան սնունդ - Օլիվի յուղ, ձկներ (օմեգա-3 ճարպաթթուներ), ընկույզ, մրգեր, բանջարեղեն:
- Հագեցած ճարպերի սահմանափակում - Կաթնամթերք, կարմիր միս, տապակած սնունդ:
- Առանց տրանսճարպերի սնունդ - Հացաբուլկեղեն, մարգարին, պատրաստի սնունդ:
- Հացահատիկներ և լոբազգիներ - Օվս, գարի, սոյա, որոնք պարունակում են լուծելի մանրաթելեր:
- Ֆիզիկական ակտիվություն - Օրական 30 րոպե արագ քայլք կամ մոդերատ ինտենսիվության վարժություններ: Նվազեցնում է LDL-ը 5-10%-ով և բարձրացնում ՀԴԼ-ը:
- Ժողովրդական միջոցներ (համալիր բուժման շրջանակում) -
- Սխտոր - Պարունակում է ալիցին, որը նվազեցնում է խոլեստերոլը: Օրական 1-2 սեղմված սխտորատամ:
- Կանաչ թեյ - Կատեխինները բարելավում են լիպիդային պրոֆիլը: 2-3 բաժակ օրական:
- Արմավենու յուղ - Պարունակում է ստերոլներ, որոնք խանգարում են խոլեստերոլի ներծծմանը: 2 գդակ օրական:
- Զգուշացում - Ժողովրդական միջոցները չեն կարող փոխարինել դեղորայքային բուժմանը:
Կանխարգելում
- Ճարպակույտի վերահսկում - Պահել BMI <25 կգ/մ²: Փորիկի շրջագծի նորման տղամարդկանց համար <94 սմ, կանանց համար <80 սմ:
- Ծխախոտից հրաժարում - Ծխելը նվազեցնում է ՀԴԼ-խոլեստերոլը և վնասում անոթների էնդոթելը:
- Ալկոհոլի չափավոր օգտագործում - Օրական ոչ ավելի քան 1 ստանդարտ դոզա (30 մլ ալկոհոլ) տղամարդկանց համար, 15 մլ՝ կանանց:
- Շաքարի և ռաֆինացված ածխաջրերի սահմանափակում - Բարձր գլիկեմիկ ինդեքս ունեցող սնունդը բարձրացնում է տրիգլիցերիդները